Kıyılar Kimin? Antalya Kemer'de Halk Plajı İşgali ve Vatandaşın Haklı İsyanı

Türkiye'nin turizm başkenti Antalya, her yaz milyonlarca yerli ve yabancı turisti ağırlarken, ne yazık ki kıyıların kullanımı konusunda bitmek bilmeyen tartışmalara da sahne oluyor. Turizm gelirleri ülke ekonomisi için hayati bir önem taşısa da, bu durum anayasal bir hak olan kıyıların vatandaşlar tarafından ücretsiz kullanımını engellememelidir. Özellikle yaz aylarında sahil şeritlerindeki otellerin, "beach club" adı altındaki özel işletmelerin ve büfelerin şezlong ile şemsiyelerini denize sıfır noktasına kadar dizerek halka ücretsiz alan bırakmaması, büyük bir sosyal sorun haline gelmiştir. Bu sorunun en canlı örneklerinden biri geçtiğimiz günlerde Antalya'nın incisi Kemer ilçesinde yaşandı.

Antalya Kemer’de, çocuklarıyla halk plajına giden bir yurttaş, ücretsiz yer bulamayınca tepki gösterdi

Kemer, masmavi denizi, çam ormanlarıyla kaplı doğası ve hareketli turizm yaşamıyla bilinir. Ancak bölgede yaşayan yerel halk veya mütevazı bir tatil yapmak isteyen vatandaşlar için denize girmek her geçen gün daha da zorlaşıyor. Olay, tam da bu zorluğun bir dışavurumu olarak kameralara yansıdı. Antalya Kemer’de, çocuklarıyla halk plajına giden bir yurttaş, ücretsiz yer bulamayınca tepki gösterdi.

Halk plajı statüsünde olan bir sahil şeridine ailesiyle birlikte gelen vatandaş, deniz kenarında kendi portatif sandalyesini ve masasını kuracak, çocuklarıyla vakit geçirecek bir metrekarelik boş alan bile bulamadı. Tüm sahilin, ticari işletmeler tarafından kiralanmış şezlonglar ve devasa şemsiyelerle adeta bir "ücretli bölgeye" çevrilmesi, vatandaşın sabrını taşırdı. Bu durum, sadece Kemer'e özgü münferit bir olay değil; Ege ve Akdeniz sahillerindeki birçok tatil beldesinde her gün yaşanan kronik bir "kıyı işgali" sorununun özetidir.

Vatandaşların, devletin hüküm ve tasarrufu altındaki plajlara girmek için fahiş fiyatlar ödemek zorunda bırakılması, sosyal medyada da büyük yankı uyandırmakta ve sivil toplum kuruluşları tarafından "Kıyılar Halkındır" kampanyalarıyla protesto edilmektedir. Yerel yönetimlerin ve ilgili bakanlıkların denetim eksiklikleri veya işletmelere tanınan toleranslar, vatandaşı kendi ülkesinde denize giremez hale getirmektedir.

“Burası halk plajı, bunu yapmaya hakkınız yok.”

Tepkisini dile getiren yurttaşın kurduğu şu cümle, aslında yasal bir gerçeğin en yüksek sesle haykırılışıdır: “Burası halk plajı, bunu yapmaya hakkınız yok.”

Bu isyan, tamamen hukuki ve anayasal bir temele dayanmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 43. Maddesi ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu çok açıktır: Kıyılar, devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Deniz, göl ve akarsu kıyılarıyla, deniz ve göllerin kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle "kamu yararı" gözetilir. Herkesin kıyılara serbestçe ve ücretsiz olarak erişim hakkı vardır. Konuyla ilgili yasal mevzuatın tamamına T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşarak Kıyı Kanunu'nu inceleyebilirsiniz.

Kanun bu kadar net olmasına rağmen, uygulamadaki boşluklar işletmeler tarafından suistimal edilmektedir. Bir işletme, belediyeden veya ilgili bakanlıktan şezlong kiralama izni alsa dahi, bu izin tüm kumsalı kapatma, vatandaşın geçişini engelleme veya "havlu atacak yer bırakmama" hakkı vermez. Mevzuata göre kıyı kenar çizgisinden itibaren denize kadar olan kısmın tamamen halkın ücretsiz kullanımına açık olması, şezlongların belirli bir mesafenin gerisine dizilmesi gerekmektedir. Ancak rant hırsı, yasal sınırları aşarak sahilin sıfır noktasına kadar tel örgüler çekilmesine, ahşap platformlar kurulmasına veya sıkışık şezlong düzeniyle halkın denize erişiminin fiziksel olarak engellenmesine yol açmaktadır. Vatandaşın "bunu yapmaya hakkınız yok" çıkışı, sadece kişisel bir öfke değil, gasp edilen kamu haklarının savunulmasıdır.

“İki çocuğumla masa ve sandalyemi nereye atacağım ben? Yer bırakmamışsınız.”

Olayın en can alıcı ve duygusal boyutu ise yurttaşın şu sözlerinde gizli: “İki çocuğumla masa ve sandalyemi nereye atacağım ben? Yer bırakmamışsınız.”

Ekonomik dalgalanmaların ve artan yaşam maliyetlerinin gölgesinde, bir ailenin en temel hakkı olan "ücretsiz yaz tatili" veya "hafta sonu deniz keyfi" giderek bir lükse dönüşmektedir. İki çocuğuyla birlikte evinden yiyeceğini, içeceğini, katlanır masasını ve sandalyesini alıp sahile inen bir anne veya babanın tek amacı, çocuklarına denizi göstermek, onlarla kumda oynamak ve günün yorgunluğunu atmaktır. Özel "beach" işletmelerinin kişi başı talep ettiği binlerce liralık giriş ücretlerini veya şezlong kiralarını ödemek, asgari ücretle veya ortalama bir maaşla geçinen bir aile için imkansızdır.

Vatandaşın "nereye atacağım ben?" sorusu, aslında yerel yöneticilere, denetim mekanizmalarına ve turizm politikalarına yöneltilmiş güçlü bir sorudur. İşletmelerin sahil bandını tamamen parsellemesi, halkı adeta denize küstürmekte, psikolojik olarak da toplumda sınıf ayrımcılığı hissini körüklemektedir. Denizin dibine kadar dizilmiş boş şezlonglar dururken, vatandaşın ailesiyle birlikte güneşin altında ayakta kalması veya kayalık, tehlikeli bölgelere itilmesi kabul edilebilir bir durum değildir.

Bu sorunun çözümü için son yıllarda T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından hayata geçirilen "5 Yıldızlı Ücretsiz Halk Plajları" projesi önemli bir adım olmuştur. Bakanlık, çeşitli turizm bölgelerinde şezlong, şemsiye, duş ve tuvalet gibi hizmetlerin cüzi miktarlarda veya tamamen ücretsiz sunulduğu, temiz ve düzenli halk plajları açarak vatandaşın denizle buluşmasını sağlamaya çalışmaktadır. Kemer, Belek, Çamyuva, Bodrum, Çeşme gibi noktalarda açılan bu plajlar vatandaşlardan büyük takdir toplamaktadır. Ancak bu projelerin sayısının artırılmasının yanı sıra, asıl yapılması gereken şey, mevcut "halk plajı" statüsündeki tüm kıyılarda kanunsuz işgallerin (havlu serilecek yer bırakmayan şezlong istilalarının) zabıta ve kolluk kuvvetleri tarafından tavizsiz bir şekilde denetlenmesi ve cezalandırılmasıdır.

Kıyılar, ne sadece turistlerin ne de sadece işletmelerindir. Kıyılar, iki çocuğuyla katlanır sandalyesini alıp deniz havası solumak isteyen o vatandaşındır; kıyılar hepimizindir.